EQ-network Europe www.eqee.org

3.2: "Nederlands" - Page 12-12

classroom: Nederlands INHOUDSOPGAVE Zelfbewustzijn Hoe vaak vergeten we niet om onze zelf-reflectieve vermogens ingeschakeld te houden, vooral wanneer een gebeurtenis raakt aan oude pijn, opgelopen in onze vroegste jeugd, en een "emotional heijack" veroorzaakt? Door: Henk Galenkamp Op het raakvlak van EQ en Oosterse filosofie. In de manier waarop Daniel Goleman kijkt naar emotionele intelligentie en wij in onze Adviesgroep Leerlingenzorg van CPS onze EQ-trainingen voor onderwijsteams verzorgen en waar we in ons boek ook nadrukkelijk van uit gaan, neemt het thema 'zelfbewustzijn' een dominante plaats in. Het is de basis van de ontwikkeling van emotionele intelligentie. Bij ieder verder thema, of dit nu impulscontrole, zelfmotivatie of empathie is, grijpen we terug op het begrip zelfbewustzijn. Wat is zelfbewustzijn? Het is een begrip met diepe gronden. Op oppervlakkig niveau spreken we ook wel van zelfreflectie. Stilstaan bij jezelf, je eigen gedrag, je drijfveren, je emoties. Hoe vaak vergeten we niet om onze zelf-reflectieve vermogens ingeschakeld te houden, vooral wanneer een gebeurtenis raakt aan oude pijn, opgelopen in onze vroegste jeugd, en een "emotional heijack" veroorzaakt? De mens is een rationeel wezen, uitgerust met het vermogen om te denken en verstandige keuzen te maken. Toch wordt een groot deel van onze beslissingen juist niet door de ratio gestuurd, maar door onbewuste processen, voortkomend uit diepere lagen van ons bewustzijn. Ze brengen ons in lastige situaties, soms zelfs in de gevangenis. Steeds wanneer we ons zelfbewustzijn willen vergroten, uitbreiden ten koste van de onbewuste lagen, komen we in aanraking met deze, vaak pijnlijke, gebieden. In onze trainingen 'emotionele intelligentie' werken we vooral praktisch en opdrachtgericht. Steeds vragen we de deelnemers om zelfreflectie te plegen. Voorbeeld: Ben je je bewust van je waarden? Hoe verhouden deze waarden zich tot elkaar? Hoe ziet jouw waardesysteem eruit? Welke hiërarchie kun je daarin ontdekken? Welke gebeurtenissen in je persoonlijke verleden brachten veranderingen aan in dat waardesysteem? Wat gebeurt er in jou, wanneer je waarden worden aangetast? Wanneer anderen je confronteren met jouw gedrag, waaruit zou blijken dat wat je met de mond belijdt, niet uit je dagelijks handelen blijkt - Hoe ga je dan om met de gevoelens die optreden? Zo worden deelnemers zich ook bewust van hun kwaliteiten en valkuilen, de manier waarop ze met hun emoties als angst, verdriet en boosheid omgaan, en wat hun gedrag oproept bij anderen (in dit geval: collega's en/of leerlingen). In de Oosterse filosofie, en met name in de praktische oefeningen die de Oosterse cultuur heeft voortgebracht, neemt het begrip 'zelfbewustzijn' wel een heel centrale plaats in. De tientallen vormen van meditatie, yoga en Oosterse bewegingsleren zijn in essentie terug te brengen tot manieren om aandacht te ontwikkelen voor datgene wat in het hier en nu plaats vindt, zowel van binnen als buiten jezelf. Het zijn manieren om het bewustzijn te vergroten, om onbewuste innerlijke processen bewust te maken. Voorbeeld: In een bepaalde yoga-oefening zoek ik de grens van mijn lichaam op. De plaats waar pijn ontstaat. Steeds weer ontdek ik hoe, wanneer mijn aandacht even verslapt, mijn lichaam weg gaat van de pijn. Steeds zoek ik de pijn weer op. Pas wanneer ik de pijn werkelijk kan toelaten, ontdek ik dat het de angst voor de pijn is, die mijn aandacht doet wegdwalen. Dat de pijn juist afneemt en de soepelheid van mijn lichaam toeneemt, wanneer ik bereid ben de pijn op te zoeken en 'onder ogen te zien'. Dan ontdek ik, dat ik dit eigenlijk mijn hele leven doe: pijn vermijden, en dat de gevolgen hiervan uitermate pijnlijk zijn. Sindsdien durf ik (al moet ik steeds weer een kleine barričre over) pijnlijke confrontaties aan te gaan. Ook in psychotherapie zoeken we een toename van zelfbewustzijn. Wat is het toch dat maakt, dat we steeds in vergelijkbare (vervelende) situaties terechtkomen? Hoe geven we hier zelf (onbewust) sturing aan? Welk patroon lijken we telkens wel in ons leven te herhalen? Wat zijn onze diepste overtuigingen omtrent onszelf, de ander of de wereld, die deze patronen doen ontstaan? Kloppen deze overtuigingen wel? Of zijn ze het gevolg van kinderlijke interpretaties van heel jonge gebeurtenissen die onlust, onrust en onvrede gaven? Ben je bereid deze overtuigingen onder ogen te zien, je bewust ervan te worden, inclusief de pijn die dan (weer) voelbaar wordt? Ben je bereid ze los te laten? Heb je de moed om de onzekerheid binnen te stappen die gepaard gaat met dit loslaten van oude overtuigingen? Voorbeeld: Hij was ervan overtuigd dat het nooit goed genoeg was, wat hij deed, dat het altijd beter, mooier, vollediger of diepgaander kon. Dat maakte hem succesvol in zijn werk. Het putte hem ook uit. Het maakt hem kritisch. Het maakte ook dat hij veel commentaar had op anderen en deze hem meden. Het maakte dat hij het anderen steeds naar de zin probeerde te maken en niet meer wist wie hij zelf was. In zijn therapeutische proces ontdekte hij dat hij eigenlijk niet welkom was, als vierde kind in dit gezin in zes jaar tijd. Het was nooit tegen hem gezegd, toch had hij dit altijd gevoeld. Om te overleven was hij zijn best gaan doen, steeds meer en meer, om daarmee zijn bestaan te rechtvaardigen. Toch was dit nooit genoeg. Toen hij het pijnlijke proces van deze ontdekking doorgemaakt had, kon hij eindelijk rusten. Alles in zijn leven viel op zijn plaats. Terwijl hij minder zijn best ging doen, nam zijn succes in zijn werk juist toe... Drie uiteenlopende voorbeelden waarin toename van zelfbewustzijn mensen ondersteunt in hun persoonlijke (en professionele) groei, waar zij een, in meer of mindere mate pijnlijk, proces doorlopen, met als resultaat een (iets) completer en bewuster mens te worden. Ze zijn met honderden andere voorbeelden aan te vullen, zowel uit mijn persoonlijke ervaringen, als uit de EQ-trainingen die ik geef, de therapeutische processen die ik begeleid, en mijn werk als leraar Zenmeditatie. In het boek "Destructieve emoties. Een dialoog met de Dalai Lama" beschrijft Daniel Goleman een vijfdaagse zoektocht van een groep Westerse wetenschappers op het gebied van psychologie, filosofie en neurologie, samen met vooraanstaande leiders in Boeddhistische stromingen, waaronder de Dalai Lama. In een poging de resultaten van Westerse reseach te koppelen aan het gedachtegoed uit eeuwenoude Oosterse bewustzijnsstromingen raken ze oog in oog met de grote uitdaging waar de mensheid voor staat: het uitbannen van de drie destructieve emoties, waar de mensheid aan ten onder dreigt te gaan: in Boeddhistische termen: begeerte, woede of haat en zelfbedrog of zinsbegoocheling. Het is een belangrijke constatering dat deze destructieve emoties een evolutionair overblijfsel zijn uit de tijd dat ze dienden als manier om te overleven. Men begint echter ook te ontdekken dat het mogelijk is hersengebieden die samenhangen met deze destructieve emoties af te remmen en andere gebieden, gekoppeld aan termen als gelijkmoedigheid en vreugde, te stimuleren. We noemen het bewustzijnsonderzoek: wetenschap op het grensvlak van materie en geest. Goleman spreekt de hoop uit dat dit zal leiden tot effectieve(re) manieren, waarop we de destructieve emoties en krachten in onszelf weten om te zetten in empathie, vredelievendheid, mededogen en innerlijke rust. Henk Galenkamp is werkzaam bij CPS Onderwijsontwikkeling en Advies in Amersfoort. Hij geeft trainingen op het gebied van leerlingbegeleiding, emotionele intelligentie, management en (inspirerend) leiderschap. INHOUDSOPGAVE Back European Network on Emotional Quality © 2002-2008