| EQ-network Europe www.eqee.org | |||
3.2: "Nederlands" - Page 4-12   |
|||
Emotionele Intelligentie in de onderwijspraktijk in Nederland 'Het is gemakkelijk om kwaad te worden. Maar kwaad zijn op de juiste persoon en in de juiste mate, op de juiste tijd, om de juiste reden en op de juiste manier: Dat is niet gemakkelijk.'' Door: Dhyan Vermeulen Intelligentie is hersenwerk Lange tijd dacht men dat de hersenen zich na de jeugd niet meer ontwikkelden. Sterker nog, dat ze na de jeugd alleen maar achteruit gaan door vroegtijdig afsterven van de hersencellen. Nu weet men dat hersencellen die gestimuleerd worden uitlopers vormen, dendrieten. Dendrieten vormen een dicht netwerk waardoor hersencellen met elkaar in contact komen; verbinding aangaan. Een krachtige plezierige leeromgeving bevordert het uitgroeien van dendrieten. Niet alleen bij jongeren maar bij alle leeftijden. Een arme leeromgeving en negatieve stress doen het dendrietennetwerk afnemen. Met het steeds dichter groeiend netwerk van verbindingen in de hersenen wordt leren met het groeien van kennis en inzicht steeds gemakkelijker (Simon Ettekoven: Gebruik je hersens. APS Utrecht 2002) De schoolcultuur kan het leren positief of negatief beïnvloeden. De wijze waarop we de leeromgeving vormgeven doet er toe. Het schoolklimaat beïnvloed zowel de docenten als leerlingen in de school. Sociale intelligentie kan bevorderd worden door een gezond schoolklimaat en een stimulerende schoolcultuur. Intelligentie De laatste tijd wordt er veel geschreven over andere vormen van leren, van doceren en van opleiden. Dat leren niet alleen gebeurd doormiddel van kennis overdracht wisten we allang maar dat er veel verschillende intelligenties zijn die aangesproken kunnen worden bij een leerproces wordt nog niet zo lang onderkent. IQ is bij de meeste docenten een bekend gegeven. IQ heeft te maken met cognitie. Het onderwijs is traditioneel vooral cognitief gericht al hoewel daar sinds de onderwijsreform wel een verandering is ingezet. Zo kreeg vorming en later ook de pedagogische opdracht meer aandacht in het onderwijs. Voor veel leerlingen zal het een verademing zijn dat hun muzikale, visuele, emotionele, sociale en motorische intelligentie werkelijk een plaatsje krijgen in het onderwijs. Doordat elke leerling meerdere intelligenties heeft en de verschillende intelligenties op diverse niveaus heeft ontwikkeld leren leerlingen niet op dezelfde manier. Juist omdat wij in onderwijs van de belevingswereld van de leerlingen willen uitgaan en de leerling als persoon centraal stellen (onderwijs op maat) is het van belang dat we de sociaal emotionele en verschillende andere intelligenties van de leerlingen aanspreken en verder helpen ontwikkelen. Emotionele intelligentie De emotionele intelligentie (EI of EQ) gaat vooral uit van het vermogen tot emotioneel intelligent sociaal communicatief handelen. De basis hiervoor ligt in het herkennen en omgaan met emoties van jezelf en anderen. Daniel Goleman en vele anderen hebben jaren onderzoek gedaan naar emotionele intelligentie en de betekenis hiervan voor het onderwijs. Vanuit deze web-site kan je ook een uitstapje te maken naar de Nederlandse Vereniging voor Leerlingbegeleiding (NVL), waar geregeld aandacht wordt besteed aan het belang voor emotionele intelligentie (EI of EQ). De uitdaging van Aristoteles: Het is gemakkelijk om kwaad te worden. Maar kwaad zijn op de juiste persoon en in de juiste mate Op de juiste tijd, om de juiste reden en op de juiste manier, Dat is niet gemakkelijk. Aristoteles Ethica Nicomachea Goleman: "Het argument dat het belang van de emotionele intelligentie ondersteunt, put kracht uit de schakel tussen gevoel, karakter en morele instincten. Het wordt steeds duidelijker dat ethische grondhoudingen in het leven voortkomen uit onderliggende emotionele vermogens. Zo is de impuls het medium van de emotie; de oorsprong van elke impuls is een gevoel (lees: verlangen DV) dat op het punt staat uit te barsten en zichzelf in daden uit te drukken. Wie ten prooi valt aan impulsen (wie geen zelfbeheersing heeft) lijdt aan een morele tekortkoming: het vermogen om impulsen te beheersen vormt de basis van het karakter. Evenzeer is altruïsme geworteld in empathie, het vermogen om emoties van anderen te duiden: waar geen gevoel bestaat voor de noden en wanhoop van anderen, is geen warmte. En als er twee morele houdingen zijn waar deze tijd behoefte aan heeft, dan zijn het vooral zelfbeheersing en compassie." (Goleman 1996). Het PSC HVO besteed bijzondere aandacht aan de relatie tussen emotionele intelligentie en morele houdingen. Info: 030- 2856849/ 854 Emotionele intelligentie en de dagelijkse les praktijk Leerlingen ontwikkelen in het onderwijs vooral hun intellectuele kennis en vaardigheden. Hun functioneren in onze moderne samenleving wordt echter in hoge mate bepaald door emotionele intelligentie. Maar hoe leren docenten een klas vol pubers emotionele vaardigheden aan, zeker als daar probleemleerlingen bij zitten. Op een school in Liverpool is men al enkele jaren bezig met emotionele vaardigheden. Op enkele scholen in Liverpool maken EQlessen deel uit van het reguliere lesrooster. De docent besteed dan binnen circle-time, zoals de lessen heten, aandacht aan diverse thema's. Circle time is erop gericht een vertrouwde sfeer in de klas te creëren. Een veilige sfeer is van belang om nieuwe emotionele vaardigheden te (durven) oefenen. Tijdens circletime adviseren leerlingen elkaar. Het gaat om kleine probleempjes, de wijze van adviseren is gelijkwaardig en stimulerend. Deze ronde wordt vooraf gegaan door enkele ronden oefeningen om de sfeer en veiligheid te optimaliseren. . De oefeningen zijn gebaseerd op body/ brein leren, kleine oefeningetjes voor de linker en rechterhelft en oefeningetjes om contact met elkaar te maken. Alle leerlingen doen mee. Erkenning en leren van elkanders ervaringen staat centraal in circle-time. Dat bevordert het zelfvertrouwen en het onderlinge vertrouwen, de empathie, de motivatie en de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Meervoudige intelligentie Als we over meervoudige intelligentie spreken denken we vooral aan de benadering van H.Gardner. Gardner onderscheidt meerdere intelligenties waarop je leerlingen aan kan spreken. Als mensen vooral talig van aanleg zijn kunnen teksten, verhalen en gedichten een belangrijke input leveren voor het leerproces. Anders is het als mensen bijvoorbeeld vooral visueel of interpersoonlijk intelligent zijn. De belangrijkste intelligenties van Gardner:
Een goede les spreekt zoveel mogelijk intelligenties aan. Hart en brein Er zijn verschillende nieuwe theorieën over de interactie tussen lichaam, hart en brein. Recent neurofysiologisch onderzoek naar het menselijk brein laat zien, dat leerprocessen niet slechts met het hoofd te maken hebben. Het hart blijkt een verrassende functie te vervullen. Zelfsturing, (zelf)vertrouwen, muziek en het vermogen innerlijk tot rust te komen spelen een vitale rol. Het lichaam leert mee, vooral als het mag bewegen. Een coherente interactie tussen body, hart en brein kan het welbevinden, het leren en de ontwikkeling van leerlingen positief beinvloeden. Voor informatie over de activiteiten van EQ Europe, training en scholing: Emotionele Intelligentie voor een gezonde school. (Een gezonde schoolcultuur/ school klimaat voor lichaam en geest) E-mail: d.vermeulen@aps.nl Voor informatie over Angermanagement en Emotionele Intelligentie in relatie tot leerlingbegeleiding en circle-time. E-mail: f.roelofs@chello.nl Voor algemene informatie over EQeurope activiteiten. E-mail: network@eqee.org European Network on Emotional Quality © 2002-2008 |